پهلوانی؛ میراثی که باید از گود زورخانه به متن زندگی بیاید

۲۵ آبان، یادآور یکی از رویدادهای مهم در پاسداشت هویت فرهنگی ایران است؛ روزی که آیینهای پهلوانی و زورخانهای در سال ۱۳۸۹در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو به ثبت رسید. این ثبت جهانی، صرفاً به معنای به رسمیت شناختهشدن یک شیوه ورزش ومجموعهای از حرکات آیینی نبود؛ بلکه فرصتی بود تا جهان با بخشی از میراث اخلاقی و فرهنگی ایرانیان آشنا شود؛ فرهنگی که در آنقدرت جسمانی، بدون جوانمردی و مسئولیتپذیری، معنای کاملی ندارد.
این دستاورد در دوره ریاست علیرضا صفارزاده در فدراسیون ورزشهای پهلوانی و زورخانهای و با حضور فرهاد طلوعکیان در مسئولیتدبیری فدراسیون رقم خورد؛ دورهای که میتوان آن را از مقاطع اثرگذار در توجه دوباره به جایگاه ورزش زورخانهای و ظرفیتهای فرهنگیآن دانست. در سالهای بعد نیز، با ریاست فرهاد طلوعکیان، تلاشهایی برای توسعه این رویکرد و ساماندهی فعالیتهایی در مسیرترویج فرهنگ پهلوانی دنبال شد. تشکیل و فعالسازی ستاد ترویج فرهنگ پهلوانی و تعریف ساختارهای راهبردی در فدراسیون، از جملهاقداماتی بود که نشان میداد مأموریت این مجموعه نباید به برگزاری مسابقات و اجرای برنامههای نمایشی محدود بماند.
با این همه، ثبت جهانی یک میراث، پایان مسئولیت نیست؛ آغاز تعهدی بزرگتر برای صیانت و انتقال آن به نسلهای بعد است. فرهنگپهلوانی زمانی زنده و اثرگذار خواهد بود که از فضای زورخانه فراتر برود و در رفتار اجتماعی، مناسبات حرفهای، مدیریت، آموزش وزندگی روزمره مردم حضور داشته باشد. این فرهنگ نه در برابر فناوری و دانش روز قرار میگیرد و نه با حرفهایشدن ورزش تعارضیدارد. اتفاقاً علم و تخصص، زمانی ارزش اجتماعی بیشتری پیدا میکنند که در خدمت انسان، اخلاق و منافع عمومی قرار گیرند؛همانگونه که قدرت و مهارت ورزشی نیز در منطق پهلوانی با فروتنی، انصاف و دستگیری از دیگران معنا پیدا میکند.
امروز، در سالگرد این ثبت ارزشمند، انتظار میرود فدراسیون ورزشهای زورخانهای و کشتی پهلوانی بیش از یک یادآوری تقویمی،برنامهای روشن و مستمر برای پاسداشت این میراث داشته باشد. آیا این مناسبت آنچنان که شایسته یک میراث جهانی است، دربرنامههای فدراسیون جایگاه پیدا کرده است؟ آیا برای معرفی و حمایت از مرشدان، پیشکسوتان و ورزشکاران، بهویژه نسل جوان، طرحیماندگار و فراتر از برگزاری مراسمهای مقطعی وجود دارد؟ و آیا جایگاه بازوبند پهلوانی، بهعنوان نمادی از منش، شایستگی و مسئولیتاخلاقی، آنگونه که باید پاس داشته میشود؟
زورخانه تنها محل تمرین و نمایش توان جسمانی نیست؛ مدرسهای برای آموختن احترام، نظم، تواضع، جوانمردی و مسئولیت اجتماعیاست. مرشدان نیز صرفاً اجراکنندگان یک برنامه آیینی نیستند؛ آنان حاملان بخش مهمی از حافظه شفاهی و فرهنگی این میراثاند وحمایت حرفهای، معیشتی و آموزشی از آنان باید در اولویت باشد. در کنار آن، باید برای ورزشکاران مسیر رشد، آموزش علمی، ارتقایفنی و حضور مؤثر در عرصههای ملی و بینالمللی فراهم شود.
فرهنگ پهلوانی، میراثی نیست که تنها به گذشته تعلق داشته باشد یا در مناسبتها از آن یاد کنیم. این فرهنگ، اگر درست فهم و اجراشود، میتواند پاسخی امروزین به بخشی از نیازهای جامعه باشد. ثبت آن در یونسکو افتخاری برای ایران بود؛ اما ارزش واقعی اینافتخار زمانی حفظ میشود که پهلوانی نه فقط در نام و نشان فدراسیون، بلکه در برنامهها، تصمیمها و عملکرد آن دیده شود. بازگشت بهروزهای اثرگذار گذشته نیز نه با تکرار شکل برنامهها، بلکه با احیای نگاه راهبردی، حمایت از سرمایههای انسانی این رشته و تبدیلارزشهای پهلوانی به رفتاری جاری در جامعه ممکن خواهد شد.





